Contoh Kiraan Faraid Lengkap: 3 Senario Harta Pusaka
Contoh kiraan faraid langkah demi langkah: tiga senario lengkap termasuk kes awl, dengan pecahan kadar dan jumlah ringgit setiap waris ditunjukkan.
Dikemas kini:
Memahami kadar furudh muqaddarah dan susunan asabah secara berasingan belum cukup — kiraan sebenar memerlukan kedua-duanya digabungkan, disatukan kepada penyebut sepunya, dan kadangkala diselaraskan apabila jumlah pecahan tidak genap 1. Tiga senario di bawah menunjukkan proses penuh, daripada kes mudah kepada kes ’awl.
Definisi & istilah penting
| Istilah | Maksud |
|---|---|
| Asal masalah | Penyebut sepunya terkecil bagi semua kadar furudh yang terpakai dalam satu-satu kes. |
| ’Awl | Keadaan jumlah pecahan furudh melebihi 1 — semua bahagian dikurangkan secara berkadar mengekalkan nisbah asal. |
| Baki bersih pusaka | Nilai harta selepas ditolak kos pengebumian, hutang, kos pentadbiran dan tuntutan harta sepencarian — lihat keutamaan bayaran. |
Langkah umum kiraan faraid
- Kenal pasti semua waris yang masih hidup dan sah pertaliannya.
- Gugurkan waris yang terhijab hirman (lihat hijab).
- Tentukan kadar furudh bagi setiap waris furudh yang layak.
- Cari asal masalah — penyebut sepunya terkecil bagi semua kadar tersebut.
- Tukar setiap kadar kepada pecahan atas asal masalah yang sama.
- Jika jumlah bahagian kurang daripada asal masalah dan ada asabah, serahkan baki kepada asabah. Jika tiada asabah, baki dipulangkan (al-radd) — lihat Baitulmal, al-Radd & Dhawi al-Arham.
- Jika jumlah bahagian melebihi asal masalah (kes ’awl), asal masalah dinaikkan kepada jumlah bahagian baharu, dan semua waris menerima bahagian berkurang secara berkadar.
- Darabkan setiap kadar akhir dengan baki bersih pusaka (dalam Ringgit) untuk dapat nilai sebenar setiap waris.
Semua contoh di bawah menggunakan nama fiktif dan senario umum — bukan kes sebenar (AGENTS §7.3).
Senario 1: Kes mudah tanpa ’awl (asabah mengambil baki)
Encik Zulkifli meninggal dunia dengan baki bersih pusaka RM480,000 (selepas hutang dan kos pentadbiran ditolak). Waris yang hidup: seorang isteri, seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan.
Langkah 1–2 — Kenal pasti waris: Ketiga-tiga waris layak; tiada yang terhijab.
Langkah 3 — Kadar furudh: Isteri menerima 1/8 (kerana ada anak). Anak lelaki dan anak perempuan bukan waris furudh dalam kes ini — kehadiran anak lelaki menjadikan anak perempuan asabah bil-ghayr (nisbah 2:1), bukan menerima 1/2 secara berasingan.
Langkah 4–5 — Asal masalah: Penyebut sepunya bagi 1/8 ialah 8. Isteri = 1/8 (1 bahagian daripada 8).
Langkah 6 — Baki kepada asabah: Baki 7/8 diagihkan kepada anak lelaki dan anak perempuan pada nisbah 2:1 — anak lelaki menerima 2 bahagian, anak perempuan 1 bahagian, daripada jumlah 3 bahagian dalam 7/8 itu.
| Waris | Kadar/nisbah | Pecahan akhir | Jumlah (RM) |
|---|---|---|---|
| Isteri | 1/8 | 1/8 | 60,000 |
| Anak lelaki | 2/3 daripada baki 7/8 | 14/24 | 280,000 |
| Anak perempuan | 1/3 daripada baki 7/8 | 7/24 | 140,000 |
| Jumlah | 1 (24/24) | 480,000 |
Semakan: 60,000 + 280,000 + 140,000 = 480,000. Tepat sama dengan baki bersih pusaka.
Senario 2: Kes ’awl (jumlah pecahan melebihi 1)
Puan Aminah meninggal dunia dengan baki bersih pusaka RM360,000. Waris yang hidup: seorang suami, dua anak perempuan (tiada anak lelaki) dan seorang ibu.
Langkah 1–2 — Kenal pasti waris: Ketiga-tiga kategori waris layak; tiada yang terhijab (ibu tidak terhijab kerana Puan Aminah tiada bapa yang disebut dalam senario ini, dan kehadiran anak tidak menghijab ibu, hanya mengurangkan kadarnya).
Langkah 3 — Kadar furudh:
- Suami: 1/4 (kerana ada anak).
- Dua anak perempuan (tiada anak lelaki): 2/3, dikongsi sama rata.
- Ibu: 1/6 (kerana ada anak/cucu).
Langkah 4–5 — Asal masalah: Penyebut sepunya bagi 1/4, 2/3 dan 1/6 ialah 12.
- Suami: 1/4 = 3/12
- Dua anak perempuan: 2/3 = 8/12 (4/12 setiap seorang)
- Ibu: 1/6 = 2/12
Langkah 7 — Semak jumlah: 3/12 + 8/12 + 2/12 = 13/12 — melebihi 1. Ini adalah kes ’awl. Asal masalah dinaikkan daripada 12 kepada 13 (jumlah bahagian sebenar), dan setiap waris menerima bahagian berkurang secara berkadar mengekalkan nisbah asal (3 : 8 : 2).
| Waris | Bahagian asal (/12) | Bahagian selepas ’awl (/13) | Jumlah (RM) |
|---|---|---|---|
| Suami | 3/12 | 3/13 | 83,076.92 |
| Anak perempuan (2 orang, 4/12 setiap seorang) | 8/12 | 8/13 (4/13 setiap seorang) | 221,538.46 |
| Ibu | 2/12 | 2/13 | 55,384.62 |
| Jumlah | 13/12 | 1 (13/13) | 360,000.00 |
Perhatikan setiap waris menerima kurang daripada kadar asal mereka (contohnya suami yang sepatutnya 1/4 = 3/12 hanya menerima 3/13) — inilah kesan ’awl. Nisbah antara waris (3:8:2) dikekalkan; hanya jumlah keseluruhan yang diselaraskan supaya tidak melebihi 100% harta.
Senario 3: Kombinasi ibu bapa, isteri dan anak
Encik Rosli meninggal dunia dengan baki bersih pusaka RM600,000, setelah tuntutan harta sepencarian oleh isterinya diselesaikan secara berasingan. Waris yang hidup: seorang isteri, seorang anak lelaki, bapa dan ibu.
Langkah 3 — Kadar furudh:
- Isteri: 1/8 (ada anak).
- Bapa: 1/6 (ada anak).
- Ibu: 1/6 (ada anak).
- Anak lelaki: asabah bin nafsih — menerima baki.
Langkah 4–5 — Asal masalah: Penyebut sepunya bagi 1/8 dan 1/6 ialah 24.
- Isteri: 1/8 = 3/24
- Bapa: 1/6 = 4/24
- Ibu: 1/6 = 4/24
Jumlah furudh = 11/24. Tiada ’awl (kurang daripada 1). Baki 13/24 diserahkan kepada anak lelaki sebagai asabah bin nafsih.
| Waris | Pecahan | Jumlah (RM) |
|---|---|---|
| Isteri | 3/24 | 75,000 |
| Bapa | 4/24 | 100,000 |
| Ibu | 4/24 | 100,000 |
| Anak lelaki (asabah) | 13/24 | 325,000 |
| Jumlah | 24/24 | 600,000 |
Rujukan Silang
Untuk kadar furudh yang digunakan dalam ketiga-tiga senario ini, lihat Furudh Muqaddarah. Untuk susunan asabah yang menentukan siapa mengambil baki, lihat Asabah. Baki bersih pusaka yang digunakan sebagai asas kiraan ditentukan selepas susunan keutamaan bayaran — lihat Hutang Si Mati & Keutamaan Bayaran.
Sumber & rujukan akta
- Al-Quran, Surah an-Nisa’ ayat 11, 12 dan 176 — asas nas kadar furudh yang digunakan dalam ketiga-tiga senario.
- Enakmen Pentadbiran Agama Islam negeri masing-masing — pengeluaran sijil faraid rasmi berdasarkan kiraan sebenar oleh Mahkamah Syariah.
Soalan Lazim
Bagaimana cara kira faraid?
Langkahnya: (1) kenal pasti waris yang layak dan yang terhijab, (2) tentukan kadar furudh setiap waris furudh, (3) cari penyebut sepunya (asal masalah) untuk menyatukan semua pecahan, (4) serahkan baki kepada asabah jika ada, (5) jika jumlah pecahan melebihi 1 (kes awl), kurangkan semua kadar secara berkadar, (6) darabkan setiap kadar dengan jumlah harta bersih untuk dapat nilai ringgit.
Berapa bahagian anak perempuan tunggal?
Seorang anak perempuan (tanpa anak lelaki) menerima 1/2 daripada baki bersih sebagai furudh. Jika ada dua atau lebih anak perempuan (tanpa anak lelaki), mereka berkongsi 2/3 sama rata. Jika ada anak lelaki, anak perempuan tidak lagi menerima kadar tetap — semua anak (lelaki dan perempuan) menjadi asabah dengan nisbah 2:1.
Rujukan Silang
Faraid: Panduan Lengkap Pembahagian Harta Pusaka Islam
Panduan faraid lengkap: rukun dan syarat, kadar furudh muqaddarah, asabah, hijab, contoh kiraan, harta sepencarian, wasiat wajibah dan hibah.
Furudh Muqaddarah: Jadual Kadar Faraid Setiap Waris
Jadual furudh muqaddarah: kadar tetap 1/2, 1/4, 1/8, 2/3, 1/3 dan 1/6 bagi suami, isteri, ibu, bapa, anak dan waris lain, lengkap dengan syaratnya.
Asabah dalam Faraid: Jenis & Cara Waris Ambil Baki
Asabah ialah waris yang mengambil baki pusaka selepas furudh. Kenali asabah bin nafsih, bil ghayr dan maal ghayr serta nisbah 2:1 anak lelaki dan perempuan.
Harta Sepencarian: Definisi, Kadar & Cara Tuntutan
Harta sepencarian dituntut sebelum faraid. Fahami definisi, faktor yang mempengaruhi kadar, cara tuntutan di Mahkamah Syariah dan contoh pengiraan.
Hutang Si Mati: Keutamaan Bayaran Sebelum Agihan Pusaka
Hutang si mati mesti dijelaskan dahulu. Ikuti susunan keutamaan bayaran: kos pengebumian, hutang, kos pentadbiran estet, baru baki diagihkan kepada waris.