Furudh Muqaddarah: Jadual Kadar Faraid Setiap Waris

Selepas tiga rukun faraid disahkan (lihat Rukun & Syarat Faraid), langkah seterusnya ialah menentukan kadar tetap — furudh muqaddarah — bagi setiap waris yang layak. Jadual ini adalah rujukan asas yang digunakan dalam semua kiraan faraid.

Definisi & istilah penting

Istilah	Maksud
Furudh muqaddarah	Kadar pecahan tetap yang ditetapkan nas al-Quran — 1/2, 1/4, 1/8, 2/3, 1/3 dan 1/6.
Waris furudh (ashab al-furudh)	Waris yang menerima kadar tetap ini, berbanding asabah yang menerima baki.
Keturunan (far’)	Anak dan cucu daripada anak lelaki (garis lelaki).
Usul	Ibu bapa, datuk dan nenek — waris ke atas.
Hawashi	Waris sisi — adik-beradik dan keturunan mereka.

Enam kadar furudh muqaddarah

Enam kadar ini adalah asas seluruh sistem faraid. Setiap satu terpakai kepada waris tertentu, bergantung syarat kehadiran atau ketidakhadiran waris lain.

Kadar 1/2

Waris	Syarat
Suami	Si mati (isteri) tiada anak atau cucu (daripada anak lelaki).
Anak perempuan (seorang)	Tiada anak lelaki. Jika ada anak lelaki, anak perempuan jadi asabah bil-ghayr (lihat Asabah).
Cucu perempuan daripada anak lelaki (seorang)	Tiada anak lelaki/anak perempuan si mati, dan tiada cucu lelaki daripada anak lelaki pada darjat yang sama atau lebih tinggi.
Saudara perempuan seibu sebapa (seorang)	Si mati tiada anak, cucu (garis lelaki), bapa atau datuk sebelah bapa.
Saudara perempuan sebapa (seorang)	Sama seperti di atas, dan tiada saudara perempuan seibu sebapa yang menjadikannya asabah ma’al-ghayr.

Kadar 1/4

Waris	Syarat
Suami	Si mati (isteri) meninggalkan anak atau cucu (daripada anak lelaki).
Isteri (seorang atau dikongsi jika lebih)	Si mati (suami) tiada anak atau cucu (daripada anak lelaki).

Kadar 1/8

Waris	Syarat
Isteri (seorang atau dikongsi jika lebih)	Si mati (suami) meninggalkan anak atau cucu (daripada anak lelaki). Jika lebih daripada seorang isteri, 1/8 ini dikongsi sama rata antara mereka.

Kadar 2/3

Waris	Syarat
Dua atau lebih anak perempuan	Tiada anak lelaki.
Dua atau lebih cucu perempuan daripada anak lelaki	Tiada anak/cucu lelaki pada darjat sama atau lebih hampir, dan tiada anak perempuan si mati sendiri.
Dua atau lebih saudara perempuan seibu sebapa	Si mati tiada anak, cucu (garis lelaki), bapa atau datuk sebelah bapa.
Dua atau lebih saudara perempuan sebapa	Sama seperti di atas, dan tiada saudara lelaki seibu sebapa/saudara perempuan seibu sebapa yang menukar kedudukan mereka.

Kadar 1/3

Waris	Syarat
Ibu	Si mati tiada anak/cucu (garis lelaki) dan tiada dua atau lebih adik-beradik (dalam apa jua kombinasi).
Dua atau lebih saudara/saudari seibu	Dikongsi sama rata antara mereka (lelaki dan perempuan mendapat bahagian sama), tanpa mengira jantina — berbeza daripada saudara seibu sebapa.
Bapa (kes khusus 1/3 baki)	Dalam kombinasi tertentu (isteri/suami + kedua ibu bapa, tiada anak), sesetengah ulama mengira bapa menerima 1/3 daripada baki selepas kadar pasangan — bukan 1/3 penuh. Ini adalah kes khusus; rujuk Mahkamah Syariah negeri untuk pengesahan.

Kadar 1/6

Waris	Syarat
Bapa	Si mati meninggalkan anak atau cucu (garis lelaki).
Datuk sebelah bapa	Menggantikan bapa (jika bapa tiada) dengan syarat yang sama — tertakluk hijab jika bapa masih hidup.
Ibu	Si mati meninggalkan anak/cucu (garis lelaki), atau dua/lebih adik-beradik si mati masih hidup (walaupun mereka sendiri terhijab daripada menerima bahagian).
Nenek (sebelah bapa atau sebelah ibu)	Tiada ibu. Jika dua-dua nenek layak serentak, 1/6 dikongsi sama rata antara mereka.
Cucu perempuan daripada anak lelaki (seorang atau lebih)	Bersama seorang anak perempuan si mati — cucu menerima 1/6 sebagai pelengkap kepada 2/3.
Saudara perempuan sebapa (seorang atau lebih)	Bersama seorang saudara perempuan seibu sebapa — menerima 1/6 sebagai pelengkap kepada 2/3.
Seorang saudara/saudari seibu	Sendirian (tanpa yang lain sejenis) — jika dua atau lebih, kadar bertukar kepada 1/3 dikongsi bersama.

Ringkasan jadual induk

Waris	Kadar	Syarat ringkas
Suami	1/2 atau 1/4	1/4 jika ada anak/cucu; 1/2 jika tiada
Isteri	1/4 atau 1/8	1/8 jika ada anak/cucu; 1/4 jika tiada (dikongsi jika >1 isteri)
Bapa	1/6 atau asabah	1/6 jika ada anak; jadi asabah (baki) jika tiada anak
Ibu	1/6 atau 1/3	1/6 jika ada anak/cucu atau ≥2 adik-beradik; 1/3 jika tiada
Datuk sebelah bapa	1/6 atau asabah	Menggantikan bapa jika bapa tiada; terhijab jika bapa hidup
Nenek	1/6	Jika tiada ibu; dikongsi jika 2 nenek layak serentak
Anak perempuan (1)	1/2	Tiada anak lelaki
Anak perempuan (≥2)	2/3	Tiada anak lelaki
Cucu perempuan (1)	1/2	Tiada anak/cucu lelaki lebih hampir; tiada anak perempuan si mati
Cucu perempuan (≥2)	2/3	Sama seperti atas
Saudara perempuan seibu sebapa (1)	1/2	Tiada anak, cucu, bapa, datuk
Saudara perempuan seibu sebapa (≥2)	2/3	Sama seperti atas
Saudara perempuan sebapa (1)	1/2	Sama syarat, tiada saudara seibu sebapa yang menukar kedudukan
Saudara perempuan sebapa (≥2)	2/3	Sama seperti atas
Saudara/saudari seibu (1)	1/6	Tiada anak, cucu, bapa/datuk (garis lelaki keatas)
Saudara/saudari seibu (≥2)	1/3 (dikongsi)	Sama syarat; lelaki dan perempuan sama bahagian

Bila kadar tetap tidak terpakai

Waris furudh dalam jadual di atas boleh terhijab (terhalang sepenuhnya atau dikurangkan kadarnya) oleh kehadiran waris lain yang lebih layak — lihat Hijab dalam Faraid. Sebaliknya, anak lelaki dan beberapa waris lelaki lain tidak mempunyai kadar tetap — mereka menerima baki selepas semua waris furudh mengambil bahagian, disebut asabah — lihat Asabah.

Apabila jumlah semua kadar furudh yang terpakai melebihi 1 (contohnya isteri + dua anak perempuan + ibu + bapa dalam kombinasi tertentu), keadaan ini dipanggil ’awl dan semua bahagian dikurangkan secara berkadar. Kes ini dihuraikan dengan contoh penuh dalam Contoh Kiraan Faraid Lengkap.

Rujukan Silang

Untuk memahami bagaimana baki selepas furudh diagihkan, lihat Asabah. Untuk senarai lengkap siapa menghalang siapa, lihat Hijab dalam Faraid. Kembali ke hub Faraid & Hibah untuk gambaran keseluruhan Part 2.

Sumber & rujukan akta

• Al-Quran, Surah an-Nisa’ ayat 11, 12 dan 176 — nas asal kadar furudh muqaddarah.
• Enakmen Pentadbiran Agama Islam negeri masing-masing — pengesahan kadar melalui sijil faraid Mahkamah Syariah.