hartapusaka.my
Part 2 · Faraid & Hibah

Hijab dalam Faraid: Siapa Terhalang Terima Pusaka?

Hijab menghalang sebahagian waris daripada menerima faraid. Lihat jadual siapa menghalang siapa, beza hijab hirman dan hijab nuqsan, serta contohnya.

Dikemas kini:

Kehadiran seorang waris tidak bermakna dia pasti menerima bahagian faraid — ada waris yang terhalang sepenuhnya, atau menerima kurang daripada kadar biasa, disebabkan kehadiran waris lain yang lebih hampir atau lebih layak. Fenomena ini dipanggil hijab, dan ia salah satu sebab paling lazim orang tersasar dalam kiraan faraid.

Definisi & istilah penting

Istilah Maksud
Hijab Halangan terhadap seseorang waris daripada menerima bahagian faraid (sepenuhnya atau sebahagian), disebabkan kehadiran waris lain.
Hijab hirman Halangan penuh — waris yang terhijab tidak menerima apa-apa bahagian.
Hijab nuqsan Halangan sebahagian — waris yang terhijab tetap menerima bahagian, tetapi kadar yang lebih rendah.
Darjat (kedudukan waris) Kedekatan hubungan seseorang waris kepada si mati — darjat lebih hampir biasanya menghijab darjat lebih jauh dalam kategori sama.

Hijab hirman vs hijab nuqsan

Hijab hirman menghalang seseorang sepenuhnya. Contohnya, saudara-saudara si mati (lelaki atau perempuan) terhijab hirman sepenuhnya jika si mati mempunyai anak lelaki atau bapa yang masih hidup.

Hijab nuqsan hanya mengurangkan kadar, bukan menghapuskannya. Contohnya, kadar isteri berkurang daripada 1/4 kepada 1/8 apabila suami meninggalkan anak atau cucu — isteri tetap menerima bahagian, tetapi kadar lebih rendah kerana kehadiran anak/cucu.

Waris yang tidak boleh terhijab sepenuhnya

Enam waris berikut sentiasa menerima sekurang-kurangnya sesuatu bahagian faraid — mereka boleh menerima hijab nuqsan (kadar dikurangkan) tetapi tidak boleh terhijab hirman (dihalang sepenuhnya):

  • Suami
  • Isteri
  • Bapa
  • Ibu
  • Anak lelaki
  • Anak perempuan

Semua waris lain berpotensi terhijab hirman sepenuhnya, bergantung kombinasi waris yang hadir.

Jadual hijab hirman: siapa menghalang siapa

Waris terhijab Terhijab sepenuhnya oleh
Datuk sebelah bapa Bapa
Nenek sebelah bapa Ibu, atau bapa (menurut sebahagian pandangan)
Nenek sebelah ibu Ibu
Cucu (garis anak lelaki atau anak perempuan) Anak (bapa/ibu cucu tersebut, jika masih hidup); cucu lelaki/perempuan daripada anak lelaki juga terhijab oleh anak lelaki si mati
Saudara lelaki/perempuan seibu sebapa Anak lelaki, cucu lelaki (garis anak lelaki), bapa
Saudara lelaki/perempuan sebapa Sama seperti di atas, dan oleh saudara lelaki seibu sebapa (dalam sebahagian kedudukan)
Saudara lelaki/perempuan seibu Anak, cucu (garis lelaki), bapa, datuk sebelah bapa
Anak saudara lelaki (anak kepada saudara lelaki) Semua waris di atasnya dalam susunan asabah bin nafsih — lihat Asabah
Bapa saudara sebelah bapa & sepupu lelaki Sesiapa sahaja dalam susunan asabah yang lebih hampir masih hidup

Jadual hijab nuqsan: siapa dikurangkan kadarnya

Waris Kadar penuh Dikurangkan kepada Sebab pengurangan
Suami 1/2 1/4 Kehadiran anak/cucu (garis anak lelaki)
Isteri 1/4 1/8 Kehadiran anak/cucu (garis anak lelaki)
Ibu 1/3 1/6 Kehadiran anak/cucu (garis lelaki), atau dua atau lebih adik-beradik si mati
Anak perempuan (seorang) 1/2 Jadi asabah bil-ghayr (nisbah 2:1) Kehadiran anak lelaki
Cucu perempuan 1/2 atau 2/3 1/6 (sebagai pelengkap) Kehadiran seorang anak perempuan si mati
Saudara perempuan sebapa 1/2 atau 2/3 1/6 (sebagai pelengkap), atau asabah ma’al-ghayr Kehadiran saudara perempuan seibu sebapa, atau anak/cucu perempuan

Contoh ringkas

Jika si mati meninggalkan seorang isteri, seorang anak lelaki dan seorang cucu lelaki (daripada anak lelaki lain yang telah meninggal), cucu lelaki tersebut terhijab hirman sepenuhnya — kerana anak lelaki si mati (bapa saudara kepada cucu itu) masih hidup dan lebih hampir darjatnya. Isteri pula menerima 1/8 (bukan 1/4) kerana kehadiran anak lelaki — ini hijab nuqsan.

Sebaliknya, jika anak lelaki itu sudah meninggal dunia sebelum si mati, cucu lelaki tersebut tidak lagi terhijab dan mewarisi menggantikan bapanya sebagai asabah bin nafsih. Konsep berkaitan bagi cucu yang bapanya meninggal dahulu — khususnya melalui garis anak perempuan yang tidak mewarisi secara langsung — dihuraikan dalam Wasiat Wajibah.

Rujukan Silang

Untuk kadar tetap yang tertakluk hijab nuqsan, lihat Furudh Muqaddarah. Untuk memahami susunan asabah yang menentukan siapa menghijab siapa dalam garis lelaki, lihat Asabah. Isu waris yang terhijab tetapi ditimbang semula melalui instrumen lain dihuraikan dalam Wasiat Wajibah.

Sumber & rujukan akta

  • Al-Quran, Surah an-Nisa’ ayat 11, 12 dan 176 — asas nas kadar dan susunan waris.
  • Enakmen Pentadbiran Agama Islam negeri masing-masing — pengesahan status hijab melalui sijil faraid Mahkamah Syariah.

Soalan Lazim

Apa itu hijab dalam faraid?

Hijab ialah penghalang yang menyebabkan seseorang waris tidak menerima bahagian faraid (hijab hirman), atau menerima bahagian yang lebih kecil daripada biasa (hijab nuqsan), disebabkan kehadiran waris lain yang lebih layak atau lebih hampir darjatnya kepada si mati. Ini berbeza daripada penghalang pewarisan (mawani al-mirath) seperti pembunuhan atau perbezaan agama, yang menghalang seseorang sepenuhnya tanpa mengira waris lain.

Adakah cucu dapat harta pusaka datuk?

Cucu (daripada anak lelaki mahupun anak perempuan) tidak mewarisi datuk/nenek mereka melalui faraid jika bapa atau ibu mereka (anak si mati) masih hidup — kerana anak si mati yang hidup menghijab cucu. Cucu daripada anak lelaki hanya mewarisi jika bapanya (anak lelaki si mati) telah meninggal dunia terlebih dahulu, dan dalam kes ini, konsep wasiat wajibah mungkin terpakai bagi memastikan mereka tidak tertinggal sama sekali.

Rujukan Silang