Faraid: Panduan Lengkap Pembahagian Harta Pusaka Islam

Apa yang panduan ini cover

Faraid ialah sistem pembahagian harta pusaka bagi si mati beragama Islam, di mana kadar setiap waris ditetapkan oleh hukum syarak dan bukan oleh kehendak keluarga. Bahagian 2 menghuraikan sistem itu dari hujung ke hujung: siapa yang tergolong sebagai waris, berapa kadar masing-masing, bila seseorang waris terhalang, dan bagaimana kiraan dilakukan langkah demi langkah.

Bahagian ini juga meliputi hibah — pemberian semasa hidup — kerana ia instrumen perancangan harta paling lazim digunakan di Malaysia, dan sering disalah anggap sebagai sebahagian daripada faraid. Bezanya mudah: hibah berkuat kuasa semasa pemberi masih hidup, faraid hanya berkuat kuasa selepas kematian.

Jika anda belum membaca asasnya, mulakan dengan

Bahagian 1: Asas & Konsep — faraid hanya dikira ke atas baki bersih pusaka, selepas hutang dan tuntutan harta sepencarian diselesaikan.

Definisi & istilah penting

Istilah Arab dikekalkan dalam bentuk asal kerana ia digunakan dalam sijil faraid dan dokumen mahkamah, tetapi setiap satu diberi penjelasan ringkas.

Istilah	Maksud
Faraid	Pembahagian harta pusaka Islam mengikut kadar yang ditetapkan hukum syarak.
Furudh Muqaddarah	Kadar tetap yang ditetapkan nas — 1/2, 1/4, 1/8, 2/3, 1/3 dan 1/6.
Asabah	Waris yang menerima baki pusaka selepas waris berkadar tetap mengambil bahagian mereka.
Hijab	Halangan: kehadiran waris tertentu menghalang atau mengurangkan bahagian waris lain.
’Awl	Keadaan jumlah pecahan melebihi 1 — semua bahagian dikurangkan secara berkadar.
Al-radd	Pemulangan baki kepada waris berkadar tetap apabila pusaka tidak habis diagih dan tiada asabah.
Dhawi al-arham	Waris jauh melalui talian perempuan yang tidak tergolong dalam furudh atau asabah.
Harta sepencarian	Harta yang diperoleh bersama semasa perkahwinan; dituntut sebelum faraid dikira.
Wasiat wajibah	Bahagian yang diperuntukkan kepada cucu yang bapanya meninggal dahulu daripada si mati.
Hibah	Pemberian harta secara sukarela semasa pemberi masih hidup, tanpa balasan.

Bagaimana faraid berfungsi

Faraid bukan satu formula tunggal. Ia satu urutan: tentukan waris yang layak, agihkan kadar tetap, kemudian serahkan baki kepada asabah.

1. Langkah 1

   Furudh Muqaddarah

   Waris berkadar tetap

   Waris yang bahagiannya ditetapkan nas: 1/2, 1/4, 1/8, 2/3, 1/3 atau 1/6. Contoh: suami, isteri, ibu, bapa, anak perempuan.

   ▾
2. Langkah 2

   Asabah

   Waris pengambil baki

   Menerima baki selepas furudh diagihkan. Anak lelaki, cucu lelaki, bapa dan adik-beradik lelaki adalah asabah dalam keadaan tertentu.

   ▾
3. Penapis

   Hijab

   Waris terhalang

   Kehadiran waris lebih hampir boleh menghalang waris lebih jauh sepenuhnya (hirman) atau mengurangkan kadarnya (nuqsan).

   ▾
4. Lapisan akhir

   Baitulmal

   Bila tiada waris / ada baki

   Jika tiada waris sah, atau masih ada baki selepas agihan penuh, baki diuruskan melalui al-radd, dhawi al-arham atau Baitulmal — berbeza ikut negeri.

Nota: harta sepencarian dan hutang si mati diselesaikan sebelum faraid dikira. Faraid hanya terpakai pada baki bersih pusaka.

Dua perkara yang paling kerap mengejutkan orang:

• Bukan semua ahli keluarga adalah waris. Kehadiran seorang waris boleh menghalang yang lain sepenuhnya. Cucu, misalnya, tidak mewarisi jika anak lelaki si mati masih hidup — lihat hijab dalam faraid.
• Jumlah pecahan tidak selalu genap 1. Dalam sesetengah kombinasi waris, jumlah kadar melebihi 1 dan semua bahagian perlu dikurangkan secara berkadar. Keadaan ini dipanggil ’awl dan ditunjukkan dalam contoh kiraan faraid.

Sebelum faraid dikira

Faraid terpakai pada baki bersih, bukan jumlah kasar harta. Urutan yang perlu diselesaikan dahulu:

1. Kos pengebumian, hutang si mati dan perbelanjaan pentadbiran estet — lihat keutamaan bayaran.
2. Tuntutan harta sepencarian oleh pasangan yang masih hidup, jika ada.
3. Wasiat si mati, terhad kepada 1/3 daripada harta bersih bagi orang Islam.
4. Baki selepas semua di atas — barulah dibahagi mengikut faraid.

Perbezaan mengikut negeri

Pentadbiran pusaka Islam di Malaysia tidak seragam. Setiap negeri mempunyai Enakmen Pentadbiran Agama Islam sendiri, dan bidang kuasa Mahkamah Syariah berbeza antara negeri. Kadar faraid asas adalah sama, tetapi amalan bagi perkara seperti wasiat wajibah, al-radd dan pengiktirafan dhawi al-arham boleh berbeza mengikut fatwa negeri.

Sebab itu setiap artikel dalam Bahagian ini menandakan dengan jelas di mana amalan berbeza, dan mengapa keputusan Mahkamah Syariah negeri anda adalah rujukan akhir. Perkara ini dihuraikan lanjut dalam wasiat wajibah dan

Baitulmal, al-radd & dhawi al-arham.

Sumber & rujukan akta

• Al-Quran, Surah an-Nisa’ ayat 11, 12 dan 176 — asas nas kadar furudh muqaddarah.
• Enakmen Pentadbiran Agama Islam negeri masing-masing — bidang kuasa Mahkamah Syariah dan pengeluaran sijil faraid.
• Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 (Akta 98) — pelaksanaan perintah pembahagian.
• Akta Wasiat 1959 (Akta 346) — tidak terpakai kepada orang Islam; wasiat Muslim tertakluk kepada hukum syarak dan enakmen negeri.