Berapa Bahagian Isteri dan Suami dalam Faraid? (1/2, 1/4, 1/8)

Soalan ini antara yang paling kerap ditanya: berapa sebenarnya bahagian pasangan dalam faraid? Jawapan ringkasnya, pasangan tidak mendapat kadar yang sama setiap masa. Kadarnya turun separuh apabila si mati meninggalkan anak atau cucu.

Pasangan yang masih hidup	Tiada anak/cucu	Ada anak/cucu
Suami (si mati ialah isteri)	1/2	1/4
Isteri (si mati ialah suami)	1/4	1/8

Definisi & istilah penting

Istilah	Maksud
Furudh muqaddarah	Kadar pecahan tetap yang ditetapkan nas al-Quran bagi waris tertentu.
Furu’ waris	Keturunan si mati yang layak mewarisi: anak lelaki, anak perempuan, cucu lelaki daripada anak lelaki, cucu perempuan daripada anak lelaki, dan seterusnya ke bawah melalui garis lelaki.
Idah	Tempoh menunggu seorang isteri selepas perceraian atau kematian suami.
Talak raj’ie	Talak yang masih membolehkan suami merujuk semula isterinya dalam tempoh idah.

Apa yang menentukan kadar: anak dan cucu si mati

Nas asal kadar ini ialah Surah an-Nisa’ ayat 12. Menurut terjemahan Melayu ayat tersebut, suami mendapat separuh daripada harta isteri jika isteri tiada anak, dan satu perempat jika ada anak. Isteri pula mendapat satu perempat jika suami tiada anak, dan satu perlapan jika ada anak. Semuanya dikira selepas wasiat dilaksanakan dan hutang dijelaskan.

Beberapa perkara yang sering mengelirukan:

1. Cucu dikira sebagai anak, tetapi hanya cucu daripada anak lelaki. Anak kepada anak lelaki (lelaki atau perempuan) termasuk dalam furu’ waris. Anak kepada anak perempuan tidak termasuk, dan mereka bukan waris furudh. Ini selaras dengan penerangan dalam Furudh Muqaddarah.
2. Anak daripada perkahwinan lain turut dikira. Isteri tetap mendapat 1/8 walaupun anak si mati yang masih hidup itu lahir daripada isteri terdahulu, bukan daripada dirinya. Hal yang sama terpakai kepada suami.
3. Pasangan tidak pernah terhalang sepenuhnya. Waris lain seperti ibu bapa atau adik-beradik tidak mengubah kadar pasangan. Hanya kewujudan anak atau cucu yang menukar kadar dari 1/2 ke 1/4 (suami) atau dari 1/4 ke 1/8 (isteri).

Jika isteri lebih daripada seorang

Kadar 1/4 atau 1/8 ialah bahagian untuk semua isteri bersama-sama, bukan untuk setiap isteri. Jika ada dua isteri dan si mati meninggalkan anak, kedua-dua isteri berkongsi satu perlapan, maka setiap seorang menerima 1/16. Pembahagian ini sama rata, tanpa mengira siapa yang mempunyai anak atau tidak, siapa yang lebih lama berkahwin, atau siapa yang berkahwin dahulu. Fatwa Islam Q&A No. 266636 menyatakan dua isteri berkongsi satu perlapan bersama, dan keadilan dalam pewarisan isteri bermaksud kesamaan antara mereka (lihat Sumber & rujukan).

Bilangan isteri	Ada anak/cucu (1/8)	Tiada anak/cucu (1/4)
1	1/8	1/4
2	1/16 seorang	1/8 seorang
3	1/24 seorang	1/12 seorang
4	1/32 seorang	1/16 seorang

Isteri dalam idah talak raj’ie masih boleh mewarisi

Jika suami meninggal dunia ketika isteri yang ditalak raj’ie masih dalam idah, isteri itu masih mewarisi. Sebabnya, talak raj’ie tidak memutuskan ikatan perkahwinan sepenuhnya selagi idah belum tamat, dan suami masih boleh merujuk. Islam Q&A No. 128786 menyatakan hukum ini dipersetujui ulama, dan hal yang sama berlaku sebaliknya: jika isteri meninggal dalam idah raj’ie, suami masih mewarisi. Portal MyGovernment pula mengesahkan talak satu atau dua boleh dirujuk dalam tempoh idah.

Berbeza dengan itu, perceraian yang tidak boleh dirujuk (seperti talak tiga atau khuluk) secara umum menyebabkan pasangan tidak lagi saling mewarisi. Jika status perceraian atau tarikh idah tamat dipertikaikan, atau keadaannya tidak jelas, rujuk Mahkamah Syariah atau Jabatan Mufti negeri kerana pengesahan waris dibuat di sana.

Susunan sebelum bahagian pasangan dikira

Kadar di atas dikenakan ke atas baki bersih pusaka, bukan jumlah kasar harta. Secara ringkas:

1. Tuntutan harta sepencarian oleh pasangan yang masih hidup diselesaikan dahulu, kerana ia hak ke atas harta yang diperoleh bersama dan bukan sebahagian pusaka.
2. Kos pengebumian, hutang si mati dan perbelanjaan pentadbiran estet dibayar mengikut susunan dalam keutamaan bayaran.
3. Wasiat (jika ada) dilaksanakan, dengan had sehingga 1/3 harta bagi Muslim. Had ini berasaskan hadis sahih riwayat al-Bukhari apabila Sa’d bin Abi Waqqas bertanya sama ada dia boleh menyedekahkan dua pertiga atau separuh hartanya, dan Rasulullah SAW membenarkan setakat satu pertiga. Syarat lanjut (termasuk wasiat kepada waris) dihuraikan dalam Syarat Sah Wasiat & Had 1/3 Muslim.
4. Baki bersih barulah dibahagikan mengikut faraid.

Maknanya, pasangan yang masih hidup boleh menerima dua perkara: bahagian sepencarian sebagai pemilik bersama harta, dan bahagian faraid sebagai waris. Kedua-duanya adalah hak yang berbeza.

Contoh kiraan ringkas

Semua nama dan angka di bawah adalah fiktif.

Contoh 1: Si mati suami, dua isteri dan dua anak

Encik Hamdan meninggal dunia dengan baki bersih pusaka RM720,000. Waris yang hidup: dua isteri (Puan Salmah dan Puan Rosnah), seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan. Ibu bapanya telah meninggal dunia.

• Ada anak, maka kadar isteri ialah 1/8. Dua isteri berkongsi 1/8 × RM720,000 = RM90,000, iaitu RM45,000 seorang.
• Baki 7/8 = RM630,000 diagihkan kepada anak sebagai asabah, nisbah 2:1. Satu bahagian = RM630,000 ÷ 3 = RM210,000.
• Anak lelaki (2 bahagian) = RM420,000. Anak perempuan (1 bahagian) = RM210,000.

Semakan: RM45,000 + RM45,000 + RM420,000 + RM210,000 = RM720,000. Kaedah ini sama seperti Senario 1 dalam Contoh Kiraan Faraid Lengkap, hanya bahagian isteri dikongsi dua.

Contoh 2: Si mati isteri, perbandingan jika ada atau tiada anak

Puan Aishah meninggal dunia dengan baki bersih pusaka RM300,000. Ibu bapanya telah meninggal dunia. Suaminya, Encik Kamal, masih hidup.

Keadaan	Suami (Encik Kamal)	Waris lain
A. Tiada anak/cucu, ada seorang saudara lelaki seibu sebapa	1/2 = RM150,000	Saudara lelaki ambil baki 1/2 sebagai asabah = RM150,000
B. Ada seorang anak lelaki	1/4 = RM75,000	Anak lelaki ambil baki 3/4 sebagai asabah = RM225,000

Semakan A: RM150,000 + RM150,000 = RM300,000. Semakan B: RM75,000 + RM225,000 = RM300,000. Perhatikan kehadiran anak menurunkan bahagian suami daripada RM150,000 kepada RM75,000.

Kedua-dua contoh ini tidak melibatkan kes ’awl, iaitu keadaan jumlah pecahan melebihi 1. Untuk kes itu, rujuk senario kedua dalam artikel kiraan lengkap.

Rujukan silang

Untuk jadual penuh kadar semua waris furudh, rujuk Furudh Muqaddarah. Untuk memahami bagaimana anak mengambil baki selepas bahagian isteri, baca Berapa Bahagian Anak Lelaki dalam Faraid?. Untuk kiraan dengan pelbagai gabungan waris, lihat Contoh Kiraan Faraid Lengkap.

Sumber & rujukan

• Al-Quran, Surah an-Nisa’ ayat 12 (kadar suami dan isteri, serta syarat wasiat dan hutang dahulu). Terjemahan Melayu disemak di quran.com/ms/an-nisa/12. Terjemahan Inggeris (Sahih International) di legacy.quran.com/4/12.
• Fatwa Islamweb No. 148359, “Mirath al-zawjah allati lam tunjib min zawjiha” (islamweb.net). Menjelaskan bahawa kadar 1/4 atau 1/8 bergantung pada kewujudan furu’ waris (anak, cucu daripada anak lelaki dan seterusnya), sama ada daripada isteri yang masih hidup atau isteri lain, serta mengingatkan bahawa hutang dan wasiat didahulukan dan kes pusaka perlu dirujuk kepada mahkamah syariah.
• Islam Q&A No. 266636, bahagian 1/8 dikongsi dua isteri sama rata walaupun hanya seorang mempunyai anak (islamqa.info).
• Islam Q&A No. 128786, isteri atau suami dalam idah talak raj’ie masih saling mewarisi, manakala talak yang tidak boleh dirujuk tidak lagi saling mewarisi (islamqa.info).
• Portal Rasmi Kerajaan Malaysia (MyGovernment), jenis perceraian pasangan Islam: talak satu atau dua boleh dirujuk dalam tempoh idah (malaysia.gov.my).
• Sahih al-Bukhari No. 6733, Kitab al-Fara’id, hadis Sa’d bin Abi Waqqas tentang had wasiat satu pertiga (sunnah.com/bukhari:6733).
• Panduan dalaman: Syarat Sah Wasiat & Had 1/3 Muslim untuk syarat lanjut wasiat Muslim.
• Pentadbiran pusaka Islam dan pengesahan waris tertakluk kepada Enakmen Pentadbiran Agama Islam negeri serta sijil faraid Mahkamah Syariah, yang berbeza antara negeri. Rujuk Mahkamah Syariah atau Jabatan Mufti negeri bagi kes sebenar, terutama pertikaian status perkahwinan atau perceraian.