Wasi & Eksekutor: Peranan, Tugas & Cara Lantik

Wasiat yang sah hanya bernilai jika ada seseorang yang melaksanakannya. Wasi ialah istilah bagi orang yang dinamakan dalam wasiat orang Islam untuk menguruskan estet selepas kematian pewasiat. Eksekutor (executor) ialah istilah yang digunakan dalam Akta Probet dan Pentadbiran 1959 (Akta 97) bagi orang yang dinamakan dalam wasiat untuk tujuan yang sama. Artikel ini menggunakan kedua-duanya secara bertukar-ganti dan memberi tumpuan kepada wasiat orang Islam, yang peruntukannya tidak seragam di seluruh Malaysia.

Definisi & istilah penting

Istilah	Maksud
Wasi / eksekutor	Individu atau badan yang diamanahkan melaksanakan wasiat dan menguruskan estet. Akta 97 mentakrif eksekutor sebagai orang yang diamanahkan melaksanakan wasiat terakhir melalui pelantikan pewasiat; enakmen wasiat negeri seperti Perak 2023 dan Melaka 2005 mentakrif wasi dan memasukkan wasi yang dilantik oleh mahkamah.
Probet (grant of probate)	Perintah mahkamah yang mengesahkan wasiat dan memberi kuasa rasmi kepada eksekutor untuk menguruskan estet.
Pentadbir (administrator)	Individu dilantik mahkamah untuk menguruskan estet apabila tiada wasiat, atau wasiat tidak menamakan eksekutor yang dapat atau sanggup bertindak, berbeza daripada wasi/eksekutor yang dinamakan pewasiat sendiri.
Eksekutor dalam kesalahan sendiri (executor in his own wrong)	Orang yang, dengan menjejaskan pemiutang atau tanpa balasan bernilai penuh, memperoleh atau memegang harta si mati. Akta 97 seksyen 65 mengenakan tanggungjawab sebagai eksekutor ke atas harta yang diterimanya.

Wasi/eksekutor vs pentadbir: beza penting

Ciri	Wasi / Eksekutor	Pentadbir
Dilantik oleh	Pewasiat (dinamakan dalam wasiat)	Mahkamah (apabila tiada wasiat atau tiada eksekutor yang dapat bertindak)
Dokumen kuasa	Probet	Surat kuasa mentadbir (Letters of Administration)
Terpakai bila	Ada wasiat sah dengan eksekutor dinamakan	Tiada wasiat, atau eksekutor tidak dapat/tidak sanggup bertindak

Perbezaan dokumen kuasa ini dihuraikan lanjut dalam Probet vs Surat Kuasa Mentadbir.

Tanggungjawab utama wasi/eksekutor

Senarai berikut ialah gambaran lazim tugas wasi, bukan senarai statutori yang lengkap.

1. Memfailkan probet di Mahkamah Tinggi untuk mengesahkan wasiat dan memperoleh kuasa rasmi. Akta 97 seksyen 3(1) membolehkan probet diberi kepada eksekutor yang dilantik melalui wasiat, dan dalam amalan wasiat orang Islam yang menamakan wasi digunakan untuk permohonan ini.
2. Mengumpul dan menyenaraikan aset dan liabiliti si mati, seperti akaun bank, hartanah dan saham.
3. Menyelesaikan kos pengebumian dan hutang terlebih dahulu. Enakmen Wasiat Orang Islam (Perak) 2023 seksyen 12 menetapkan wasiat dilaksanakan selepas perbelanjaan pengkebumian dan hutang ditunaikan (lihat Hutang Si Mati & Keutamaan Bayaran).
4. Mengagihkan baki harta kepada benefisiari mengikut wasiat dan waris mengikut faraid.
5. Mengendalikan urusan estet yang berbangkit, termasuk urusan cukai seperti RPGT jika hartanah dijual (lihat RPGT Harta Pusaka).

Kajian PhD UiTM (2022) mendapati tiada peruntukan nyata yang mengatur kewajipan wasi bagi estet orang Islam, dan mahkamah masih merujuk prinsip undang-undang Inggeris apabila timbul pertikaian. Sebab itu rujukan kepada peguam atau Mahkamah Syariah penting sebelum bertindak.

Syarat kelayakan wasi

Akta Wasiat 1959 (Akta 346) bukan sumber syarat wasi bagi orang Islam. Akta itu menyatakan ia tidak terpakai bagi wasiat orang yang menganuti agama Islam (seksyen 2(2)), dan hanya terpakai di Semenanjung Malaysia (seksyen 1(2)). Bagi orang Islam, rujukan ialah enakmen wasiat negeri dan hukum syarak. Daripada teks yang disemak untuk artikel ini:

Negeri	Apa yang disahkan
Perak	Enakmen Wasiat Orang Islam (Perak) 2023, seksyen 8: wasi hendaklah beragama Islam, adil, berumur 18 tahun ke atas, sempurna akal dan mampu mengurus hartanya. Badan yang diamanahkan pewasiat atau dilantik menurut undang-undang juga termasuk sebagai wasi, dan Majlis boleh dilantik sebagai wasi.
Melaka	Enakmen Wasiat Orang Islam (Negeri Melaka) 2005 mentakrif “wasi”, tetapi teks yang disemak tiada seksyen khusus tentang kelayakan wasi. Borang wasiat bertulis dalam Jadual Kedua menyebut pewasiat mempercayai agama, amanah dan keadilan wasi yang dilantik.
Selangor	Kaedah-Kaedah Pengurusan Wasiat Orang Islam (Negeri Selangor) 2008, kaedah 24: Majlis Agama Islam Selangor berkuasa bertindak sebagai wasi atau pentadbir harta pusaka. Syarat kelayakan wasi dalam Enakmen Selangor tidak berjaya disahkan.
Negeri lain	Rujuk Mahkamah Syariah atau Jabatan Agama Islam negeri berkenaan.

Syarat Perak di atas tidak boleh dianggap terpakai di seluruh negara. Enakmen Perak 2023 diwartakan pada 28 Disember 2023, tetapi tarikh mula berkuat kuasanya ditetapkan melalui pemberitahuan Warta berasingan (seksyen 1(2)), dan status kuat kuasa terkini tidak dapat disahkan untuk artikel ini. Peruntukan boleh dipinda, jadi semak dengan Mahkamah Syariah atau Jabatan Agama Islam negeri anda.

Syarat di Perak ialah ciri peribadi, bukan hubungan keluarga. Satu pembentangan seminar IIUM (2020) juga menyatakan wasi pilihan pewasiat (wasi mukhtar) boleh dipilih daripada saudara-mara atau orang luar.

Wasi boleh terdiri daripada individu (ahli keluarga, kawan dipercayai) atau institusi. Amanah Raya Berhad menyenaraikan perkhidmatan wasiat dalam laman rasminya dan menyebut wasi boleh terdiri daripada individu atau organisasi. Menurut lembaran pendedahan produk Penulisan Wasiat Asas bertarikh 1 November 2025 (diedarkan oleh Bank Islam), Amanah Raya dilantik sebagai eksekutor atau pentadbir untuk melaksanakan hasrat pewasiat dengan fi yang dipersetujui. Semak fi dan terma terkini terus dengan Amanah Raya.

Pewasiat boleh menamakan lebih daripada seorang wasi bersama (co-executors) untuk berkongsi tanggungjawab, atau menamakan wasi ganti jika wasi utama tidak dapat bertindak. Dalam proses probet di Mahkamah Tinggi, Akta 97 membenarkan probet diberi kepada beberapa eksekutor serentak atau pada masa berlainan (seksyen 3(3)), dengan had empat orang bagi harta yang sama (seksyen 4(1)). Akta yang sama juga menyebut bahawa jika ada benefisiari di bawah umur, pentadbiran diberi kepada perbadanan amanah atau sekurang-kurangnya dua individu, tertakluk kepada budi bicara mahkamah (seksyen 4(2)).

Cara melantik wasi

Perlantikan dibuat terus dalam teks wasiat, biasanya menyatakan nama penuh, nombor kad pengenalan, dan hubungan wasi dengan pewasiat. Pewasiat digalakkan berbincang dengan bakal wasi terlebih dahulu untuk memastikan mereka bersedia menerima tanggungjawab tersebut, kerana orang yang dinamakan sebagai eksekutor boleh menolak perlantikan selepas kematian pewasiat. Di Perak, Enakmen 2023 seksyen 36(1) menghendaki wasiat dan wasi yang dibuat didaftarkan dengan Pendaftar Wasiat (tertakluk kepada status kuat kuasa enakmen itu).

Jika wasi menolak atau meninggal dunia

Peruntukan penolakan dan penerimaan dalam Enakmen Perak 2023 dan Melaka 2005 berkaitan penerima wasiat (benefisiari), bukan wasi, dan tiada peruntukan khusus tentang penolakan wasi ditemui dalam dua teks itu. Bagi urusan di Mahkamah Tinggi, Akta 97 mengandungi peruntukan yang terpakai kepada eksekutor, dan dalam amalan ia digunakan juga untuk wasiat orang Islam yang menamakan wasi:

• Menolak lantikan: orang yang dinamakan eksekutor boleh menolak haknya secara lisan di hadapan mahkamah atau secara bertulis yang ditandatangani dan disaksikan (seksyen 8). Selepas menolak, dia tidak boleh memohon semula melainkan mahkamah membenarkan penarikan balik penolakan atas alasan memberi manfaat kepada estet (seksyen 10). Hak sebagai eksekutor terhenti dan estet ditadbir seolah-olah dia tidak pernah dilantik (seksyen 7).
• Wasi meninggal dunia: wasiat tidak automatik batal. Jika tiada eksekutor yang hidup atau sanggup bertindak, mahkamah boleh memberi surat kuasa mentadbir dengan wasiat dilampirkan kepada orang yang difikirkan sesuai, dengan keutamaan tertentu (seksyen 16). Jika seorang daripada beberapa eksekutor meninggal selepas grant dikeluarkan, kuasa beralih kepada eksekutor yang masih hidup (seksyen 14(1)).

Satu perkara masih menjadi ruang tafsiran: sama ada wasiat orang Islam perlu disahkan Mahkamah Syariah dahulu sebelum probet diberi. Dalam Ex Parte: Muhamad Faris bin Mohd Fathil [2024] MLJU 2080 (Mahkamah Tinggi Shah Alam), mahkamah dilaporkan berpendapat bahawa Mahkamah Tinggi Sivil tidak mempunyai bidang kuasa menerima wasiat orang Islam dalam permohonan probet melainkan ia disahkan dahulu oleh Mahkamah Syariah. Ini berdasarkan ulasan seorang peguam yang mengkritik keputusan itu (Twentytwo13, September 2025), yang turut menyatakan bahawa selepas itu amalan pegawai pendaftar tidak konsisten. Penghakiman penuh tidak disemak untuk artikel ini, dan status rayuan atau kedudukan terkini tidak dapat disahkan. Sebuah artikel jurnal IIUM (2020) pula menyatakan undang-undang senyap tentang keperluan ini. Jangan anggap mana-mana pendirian sebagai pasti; rujuk peguam atau Mahkamah Syariah negeri anda sebelum memohon probet.

Penerangan lanjut dengan contoh senario ada dalam Boleh Lantik Anak Jadi Wasi? Apa Jika Wasi Meninggal atau Menolak?.

Rujukan Silang

Untuk syarat sah wasiat itu sendiri dan had 1/3 bagi orang Islam, lihat Syarat Sah Wasiat. Untuk perbandingan dokumen kuasa probet dan surat kuasa mentadbir, lihat Probet vs Surat Kuasa Mentadbir.

Sumber & rujukan akta

• Akta Wasiat 1959 (Akta 346), seksyen 1(2) dan 2(2), dirujuk hanya untuk menjelaskan bahawa ia tidak terpakai kepada orang Islam dan hanya di Semenanjung Malaysia: lawplayer.com
• Akta Probet dan Pentadbiran 1959 (Akta 97), seksyen 3, 4, 7, 8, 10, 14, 16 dan 65: lawplayer.com
• Enakmen Wasiat Orang Islam (Perak) 2023 (Enakmen 19), seksyen 1, 2, 8, 12 dan 36: syariah.perak.gov.my
• Enakmen Wasiat Orang Islam (Negeri Melaka) 2005 (Enakmen No. 4 Tahun 2005), seksyen 2 dan Jadual Kedua: maim.gov.my
• Kaedah-Kaedah Pengurusan Wasiat Orang Islam (Negeri Selangor) 2008, kaedah 24: mais.gov.my
• Siti Asishah Hassan (2022). A Legal Study on the Appointment, Powers and Duties of Wasi: With Special Reference to Administration of Muslims’ Estate in Malaysia. Tesis PhD, UiTM: ir.uitm.edu.my
• Badruddin Hj Ibrahim (2020). The Role of Wasi in the Administration of Minor’s Property. Pembentangan seminar, IIUM: irep.iium.edu.my
• Ulasan peguam, “Legal uncertainty in Muslim probate cases continues” (Twentytwo13, 26 September 2025): twentytwo13.my
• Akmal Hidayah Halim, Nor Azlina Mohd Noor & Wan Noraini Mohd Salim. The Execution of Muslim’s Will (Wasiyyah) in Malaysia: A Way to Evade Islamic Inheritance (Faraid) (abstrak). Journal of Islam in Asia 17(3): journals.iium.edu.my
• Amanah Raya Berhad, Perkhidmatan Wasiat (laman rasmi): amanahraya.my
• Lembaran Pendedahan Produk Penulisan Wasiat Asas Amanah Raya (1 November 2025, diedarkan oleh Bank Islam): bankislam.com

Peruntukan wasiat orang Islam berbeza antara negeri dan boleh dipinda. Teks penuh Enakmen Selangor dan enakmen negeri lain tidak disemak untuk artikel ini. Rujuk Mahkamah Syariah, Jabatan Agama Islam negeri atau peguam sebelum menamakan wasi.