Hibah Semasa Sakit Tenat (Marad al-Mawt): Sah Atau Tidak?

Hibah pada asasnya sah dan berkuat kuasa serta-merta semasa hayat pemberi. Tetapi apabila hibah dibuat ketika pemberi dalam keadaan marad al-mawt (sakit tenat yang munasabah dijangka membawa maut), hukum syarak mengenakan had khusus supaya ia tidak digunakan sebagai jalan memintas pembahagian faraid.

Definisi & istilah penting

Istilah	Maksud
Marad al-mawt	Sakit yang membawa maut — keadaan kesihatan teruk yang munasabah dijangka mengakibatkan kematian dalam tempoh terdekat.
Hibah biasa (semasa sihat)	Hibah yang dibuat semasa pemberi dalam keadaan kesihatan normal, tanpa jangkaan kematian segera — sah sepenuhnya tanpa had 1/3.
Qabd	Penyerahan/pemilikan sebenar harta kepada penerima — syarat sah hibah yang tetap terpakai walaupun dalam keadaan marad al-mawt.

Bila hibah dianggap dibuat semasa marad al-mawt

Bukan semua sakit dikira marad al-mawt. Secara umum, ciri-ciri yang diambil kira termasuk:

• Sakit yang teruk dan berterusan sehingga menghadkan keupayaan pesakit menjalani kehidupan normal.
• Kematian berlaku dalam tempoh yang munasabah selepas hibah dibuat (bukan sembuh sepenuhnya kemudian hidup bertahun-tahun lagi).
• Pesakit sendiri atau orang di sekelilingnya menyedari risiko kematian ketika hibah dibuat.

Jika pemberi kemudian sembuh dan hidup dalam tempoh yang lama selepas itu, hibah tersebut biasanya dikira semula sebagai hibah biasa (tanpa had 1/3) — kerana syarat “membawa maut” tidak lagi relevan.

Kesan hukum: had 1/3 seperti wasiat

Hibah yang disahkan dibuat semasa marad al-mawt dilayan serupa dengan wasiat dari segi had:

1. Hanya sah sehingga 1/3 daripada harta bersih pemberi (selepas hutang ditolak).
2. Lebihan daripada 1/3 memerlukan persetujuan semua waris faraid yang lain untuk berkuat kuasa — sama seperti keperluan persetujuan bagi wasiat melebihi 1/3.
3. Jika penerima hibah adalah salah seorang waris faraid pemberi (contohnya anaknya sendiri), sebahagian pandangan mazhab menganggapnya lebih ketat lagi, kerana ia hampir menyamai wasiat kepada waris yang secara asasnya tidak dibenarkan tanpa persetujuan waris lain.

Kenapa had ini wujud

Tanpa had ini, seseorang yang menghadapi kematian boleh cuba “menghibahkan” sebahagian besar atau semua hartanya kepada seorang penerima pilihan sendiri pada saat-saat akhir, sekali gus mengelakkan pembahagian faraid yang sepatutnya melindungi semua waris sah. Had 1/3 mengekalkan keseimbangan antara hak pemberi merancang harta dan hak waris menerima bahagian faraid mereka.

Contoh praktikal

Encik Suhaimi didiagnosis dengan penyakit kritikal pada peringkat akhir dan doktor menganggarkan jangka hayat yang singkat. Dalam tempoh ini, beliau menghibahkan sebuah kereta dan sebidang tanah kecil (jumlah bernilai 40% daripada harta bersihnya) kepada anak sulungnya yang banyak menjaganya. Beliau meninggal dunia dua bulan kemudian.

Kerana hibah ini dibuat semasa marad al-mawt dan jumlahnya melebihi 1/3 (40% > 33.3%), lebihan 6.7% tersebut memerlukan persetujuan semua waris faraid yang lain untuk kekal sah. Jika waris lain tidak bersetuju, lebihan itu ditarik balik ke dalam estet dan diagihkan mengikut faraid biasa; hanya 1/3 daripada nilai hibah tersebut kekal sah tanpa persetujuan.

Rujukan Silang

Untuk memahami rukun dan syarat sah hibah secara umum (termasuk konsep qabd), rujuk Hibah: Rukun, Syarat Sah & Hibah Semasa Marad al-Mawt. Had 1/3 ini selari dengan had yang terpakai kepada wasiat — rujuk Syarat Sah Wasiat & Had 1/3 Muslim untuk perbandingan.

Sumber & rujukan

Enakmen Pentadbiran Agama Islam negeri masing-masing — pengiktirafan hibah dan syarat khusus hibah semasa marad al-mawt (rujukan hukum syarak umum, tertakluk penafsiran mufti/Mahkamah Syariah negeri masing-masing). Rujuk juga artikel panduan Hibah untuk sumber lanjut.